Η παγκρεατίτιδα αποτελεί μία από τις συχνότερες παθήσεις του παγκρέατος και διακρίνεται σε οξεία και χρόνια μορφή.
Χρήσιμες πληροφορίες για τη διάγνωση, τα συμπτώματα και την αντιμετώπιση της πάθησης.
Η παγκρεατίτιδα αποτελεί μία από τις συχνότερες παθήσεις του παγκρέατος και διακρίνεται σε οξεία και χρόνια μορφή. Παρότι οι δύο οντότητες διαφέρουν ως προς τη φυσική ιστορία και την πρόγνωση, έχουν κοινό χαρακτηριστικό τη φλεγμονή του παγκρέατος, η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών όταν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα. Σύμφωνα με τις σύγχρονες διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, η έγκαιρη αναγνώριση της αιτίας και η εξατομικευμένη θεραπευτική προσέγγιση αποτελούν τους σημαντικότερους παράγοντες για την πρόληψη των επιπλοκών και των υποτροπών.
Η οξεία παγκρεατίτιδα είναι μια αιφνίδια φλεγμονή του παγκρέατος, η οποία μπορεί να κυμαίνεται από ήπια, αυτοπεριοριζόμενη νόσο έως σοβαρή κατάσταση με πολυοργανική ανεπάρκεια. Στις δυτικές χώρες, οι συχνότερες αιτίες είναι οι χολόλιθοι και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ, ενώ λιγότερο συχνά ευθύνονται η υπερτριγλυκεριδαιμία, η υπερασβεστιαιμία, ορισμένα φάρμακα, οι ανατομικές ανωμαλίες, οι λοιμώξεις, οι γενετικοί παράγοντες και, σπανιότερα, οι νεοπλασίες του παγκρέατος. Το κάπνισμα και η παχυσαρκία αποτελούν ανεξάρτητους παράγοντες κινδύνου σοβαρότερη νόσο. Το χαρακτηριστικότερο σύμπτωμα είναι ο έντονος, συνεχής πόνος στο επιγάστριο, ο οποίος συχνά αντανακλά προς την πλάτη και συνοδεύεται από ναυτία και εμέτους. Σε βαρύτερες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστούν πυρετός, ίκτερος, υπόταση ή αναπνευστική δυσχέρεια, γεγονός που απαιτεί άμεση νοσηλεία. Η διάγνωση τίθεται όταν πληρούνται δύο από τα τρία ακόλουθα κριτήρια: χαρακτηριστικός κοιλιακός πόνος, αύξηση της λιπάσης ή της αμυλάσης σε επίπεδα μεγαλύτερα από τρεις φορές του φυσιολογικού και συμβατά ευρήματα στην αξονική ή τη μαγνητική τομογραφία. Το υπερηχογράφημα άνω κοιλίας αποτελεί την εξέταση πρώτης γραμμής για τη διερεύνηση πιθανής χολολιθίασης. Η θεραπεία βασίζεται στην έγκαιρη ενδοφλέβια χορήγηση υγρών, την αποτελεσματική αναλγησία, την πρώιμη επανασίτιση όταν είναι εφικτή και την αντιμετώπιση της υποκείμενης αιτίας. Στις περιπτώσεις χολολιθιασικής παγκρεατίτιδας με ταυτόχρονη χολαγγειίτιδα ή επίμονη απόφραξη των χοληφόρων, ενδείκνυται επείγουσα Ενδοσκοπική Χολαγγειοπαγκρεατογραφία (ERCP). H ERCP πραγματοποιείται μόνο όταν υπάρχουν σαφείς ενδείξεις. Μετά την ανάρρωση, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόληψη νέων επεισοδίων μέσω αντιμετώπισης της αιτίας. Στους ασθενείς με χολολιθίαση συνιστάται χολοκυστεκτομή όταν αυτό είναι εφικτό, ενώ σε όσους η νόσος σχετίζεται με το αλκοόλ, η πλήρης αποχή αποτελεί το αποτελεσματικότερο προληπτικό μέτρο.
Η χρόνια παγκρεατίτιδα είναι μια προοδευτική φλεγμονώδης νόσος που οδηγεί σε μη αναστρέψιμη ίνωση του παγκρέατος και σταδιακή απώλεια τόσο της εξωκρινούς όσο και της ενδοκρινούς λειτουργίας του. Η νόσος σχετίζεται κυρίως με τη χρόνια κατανάλωση αλκοόλ και το κάπνισμα, ενώ σημαντικό ρόλο διαδραματίζουν επίσης γενετικοί, μεταβολικοί και αυτοάνοσοι παράγοντες. Το κυρίαρχο σύμπτωμα είναι ο χρόνιος ή υποτροπιάζων επιγαστρικός πόνος. Καθώς εξελίσσεται η νόσος, πολλοί ασθενείς εμφανίζουν εξωκρινή παγκρεατική ανεπάρκεια με δυσαπορρόφηση, στεατόρροια, απώλεια βάρους και διατροφικές ελλείψεις, ενώ σε προχωρημένα στάδια μπορεί να αναπτυχθεί σακχαρώδης διαβήτης λόγω απώλειας της ενδοκρινούς λειτουργίας του παγκρέατος. Η διάγνωση βασίζεται σε σύγχρονες απεικονιστικές τεχνικές, όπως η αξονική και η μαγνητική τομογραφία, η μαγνητική χολαγγειοπαγκρεατογραφία (MRCP) και ιδιαίτερα το ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα (EUS), το οποίο επιτρέπει την ανίχνευση ακόμη και πρώιμων αλλοιώσεων. Σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν υπάρχει υποψία κακοήθειας, μπορεί να πραγματοποιηθεί λήψη βιοψίας υπό καθοδήγηση EUS. Η θεραπεία στοχεύει κυρίως στη βελτίωση της ποιότητας ζωής και στην πρόληψη των επιπλοκών. Περιλαμβάνει οριστική διακοπή του καπνίσματος και του αλκοόλ, διατροφική υποστήριξη, χορήγηση παγκρεατικών ενζύμων για την αντιμετώπιση της εξωκρινούς ανεπάρκειας, επαρκή αναλγησία και θεραπεία του σακχαρώδη διαβήτη όταν αυτός εμφανιστεί. Σε ασθενείς με στενώσεις ή λίθους του παγκρεατικού πόρου, η θεραπευτική ενδοσκόπηση με ERCP μπορεί να ανακουφίσει αποτελεσματικά τα συμπτώματα, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση. Η μακροχρόνια παρακολούθηση από εξειδικευμένο γαστρεντερολόγο είναι απαραίτητη, καθώς οι ασθενείς με χρόνια παγκρεατίτιδα παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο επιπλοκών, όπως ψευδοκύστεις, στενώσεις χοληφόρων, σοβαρό υποσιτισμό και, σε ορισμένες ομάδες υψηλού κινδύνου, αυξημένη πιθανότητα ανάπτυξης καρκίνου του παγκρέατος. Η σύγχρονη διαχείριση της παγκρεατίτιδας βασίζεται στη διεπιστημονική συνεργασία γαστρεντερολόγων, επεμβατικών ενδοσκόπων, χειρουργών, ακτινολόγων και διαιτολόγων. Η εξατομικευμένη θεραπεία, σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, συμβάλλει στη μείωση των υποτροπών, στην πρόληψη των επιπλοκών και στη σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Βιβλιογραφία