Χρήσιμες πληροφορίες για τη διάγνωση, τα συμπτώματα και την αντιμετώπιση της πάθησης.
Το πεπτικό έλκος είναι μία από τις συχνότερες παθήσεις του ανώτερου πεπτικού συστήματος και χαρακτηρίζεται από εντοπισμένη απώλεια της συνέχειας του βλεννογόνου, η οποία διηθεί το μυϊκό πέταλο του βλεννογόνου. Εντοπίζεται στο στομάχι (γαστρικό έλκος) ή στο δωδεκαδάκτυλο (δωδεκαδακτυλικό έλκος) και αναπτύσσεται όταν διαταράσσεται η ισορροπία μεταξύ των επιθετικών παραγόντων (γαστρικό οξύ, πεψίνη, Helicobacter pylori, μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη φάρμακα [ΜΣΑΦ]) και των αμυντικών μηχανισμών του γαστροδωδεκαδακτυλικού βλεννογόνου.
Παρά τη σημαντική μείωση της συχνότητάς του μετά την ανακάλυψη και θεραπεία του Helicobacter pylori, το πεπτικό έλκος εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό αίτιο νοσηρότητας και νοσηλείας, κυρίως λόγω των επιπλοκών του, όπως η αιμορραγία, η διάτρηση και η απόφραξη της γαστρικής εξόδου. Σήμερα, η χρήση ΜΣΑΦ και αντιαιμοπεταλιακών ή αντιπηκτικών φαρμάκων αποτελεί έναν από τους κυριότερους παράγοντες κινδύνου, ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους ασθενείς.
Τα συχνότερα συμπτώματα περιλαμβάνουν επιγαστρικό άλγος, δυσπεψία, αίσθημα καύσου, πρώιμο κορεσμό, ναυτία και μετεωρισμό. Ωστόσο, σημαντικό ποσοστό ασθενών, ιδιαίτερα όσοι λαμβάνουν ΜΣΑΦ ή είναι μεγάλης ηλικίας, μπορεί να παραμένουν ασυμπτωματικοί μέχρι την εμφάνιση κάποιας επιπλοκής.
Η διάγνωση βασίζεται στην ενδοσκόπηση, η οποία επιτρέπει την άμεση αναγνώριση του έλκους, τη λήψη βιοψιών όταν απαιτείται και τη διερεύνηση για λοίμωξη από H. pylori. Η θεραπεία περιλαμβάνει εκρίζωση του μικροβίου όταν ανιχνεύεται και χορήγηση αναστολέων αντλίας πρωτονίων (PPIs), σύμφωνα με τις σύγχρονες κατευθυντήριες οδηγίες.
Γαστρικό Έλκος
Το γαστρικό έλκος αποτελεί μορφή πεπτικού έλκους που εντοπίζεται κυρίως στο άντρο ή στο σώμα του στομάχου. Η παθογένειά του σχετίζεται με διαταραχή των φυσιολογικών αμυντικών μηχανισμών του γαστρικού βλεννογόνου, με αποτέλεσμα το γαστρικό οξύ και η πεψίνη να προκαλούν βλάβη στους ιστούς. Οι κυριότεροι αιτιολογικοί παράγοντες είναι η λοίμωξη από Helicobacter pylori και η χρήση ΜΣΑΦ, ενώ συμβάλλουν επίσης το κάπνισμα, η προχωρημένη ηλικία και η ταυτόχρονη λήψη αντιπηκτικών ή κορτικοστεροειδών.
Κλινικά εκδηλώνεται συνήθως με επιγαστρικό πόνο που επιδεινώνεται κατά τη διάρκεια ή αμέσως μετά το γεύμα, δυσπεψία, ανορεξία, ναυτία και πρώιμο κορεσμό. Σε αντίθεση με το δωδεκαδακτυλικό έλκος, η λήψη τροφής συχνά επιδεινώνει τα συμπτώματα. Ανεξήγητη απώλεια βάρους ή σιδηροπενική αναιμία θα πρέπει να εγείρουν υποψία υποκείμενης κακοήθειας.
Η γαστροσκόπηση αποτελεί την εξέταση εκλογής. Σύμφωνα με τις διεθνείς κατευθυντήριες οδηγίες, από κάθε γαστρικό έλκος πρέπει να λαμβάνονται πολλαπλές βιοψίες από τα χείλη και τη βάση του έλκους για αποκλεισμό κακοήθειας, ενώ συνιστάται επανέλεγχος με γαστροσκόπηση μετά την ολοκλήρωση της θεραπείας έως την πλήρη επούλωση του έλκους.
Η θεραπεία περιλαμβάνει εκρίζωση του H. pylori όταν ανιχνεύεται, διακοπή των ΜΣΑΦ όπου είναι δυνατόν και χορήγηση PPIs για 6–8 εβδομάδες ή περισσότερο, ανάλογα με το μέγεθος του έλκους και την αιτία εμφάνισής του.
Δωδεκαδακτυλικό Έλκος
Το δωδεκαδακτυλικό έλκος αποτελεί τη συχνότερη μορφή πεπτικού έλκους και εντοπίζεται κατά κύριο λόγο στον βολβό του δωδεκαδακτύλου. Στις περισσότερες περιπτώσεις σχετίζεται με λοίμωξη από Helicobacter pylori, η οποία προκαλεί αυξημένη γαστρική έκκριση οξέος, γαστρική μεταπλασία του δωδεκαδακτυλικού βλεννογόνου και τοπική φλεγμονή.
Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο επιγαστρικός πόνος που εμφανίζεται 2–5 ώρες μετά το γεύμα ή κατά τη διάρκεια της νύχτας και συνήθως ανακουφίζεται με τη λήψη τροφής ή αντιόξινων. Συχνά συνυπάρχουν δυσπεψία, μετεωρισμός και ναυτία, ενώ σε αρκετούς ασθενείς η πρώτη εκδήλωση της νόσου είναι η αιμορραγία ή η διάτρηση.
Η διάγνωση τίθεται με γαστροσκόπηση και επιβεβαίωση της λοίμωξης από H. pylori με ιστολογική εξέταση, ταχεία δοκιμασία ουρεάσης ή μη επεμβατικές δοκιμασίες (δοκιμασία αναπνοής με ουρία ή ανίχνευση αντιγόνου στα κόπρανα), ανάλογα με το κλινικό σενάριο. Σε αντίθεση με το γαστρικό έλκος, η λήψη βιοψιών από το ίδιο το δωδεκαδακτυλικό έλκος δεν απαιτείται συνήθως, καθώς η πιθανότητα κακοήθειας είναι εξαιρετικά μικρή.
Η θεραπεία περιλαμβάνει θεραπεία εκρίζωσης του H. pylori, αναστολή της γαστρικής έκκρισης με PPIs για 4–8 εβδομάδες και αποφυγή ΜΣΑΦ ή άλλων ελκογόνων παραγόντων. Μετά από επιτυχή εκρίζωση του μικροβίου, το ποσοστό υποτροπής του δωδεκαδακτυλικού έλκους μειώνεται σημαντικά, καθιστώντας την εκρίζωση τον ακρογωνιαίο λίθο της αντιμετώπισης.
Βιβλιογραφία